Fotoğrafta hurafelere devam (hiperfokal mesafe)

Daha önceki bir yazımda fotoğrafta tee 50-100 yıl önceden kalan bazı kuralların olduğunu ve insanların bunları denemek yerine biryerlerden okuyup diğerlerine sattığını yazmıştım.

Bunun gibi bir hurafe de “hiperfokal mesafe”. Bu konuyu da daha önce diğer bir yazımda anlatmıştım. Hatta bu son yazıda iddialı bir laf da söylemiştim:

Çok açık söyliyim: Sadece HM’ye güvenirseniz sonsuzun ve/veya yakın planın (teoride net olması beklenen) bulanık çıkmasını “garanti”lemiş olursunuz.

Bugünlerde bir arkadaşla bu konu hakkında yazışıyoruz. Kendisi elindeki makineyle denemek yerine “abi bak kocaman kitaplar var, internette siteler var hesaplayan, onlar bilmiyor da sen mi biliyorsun”a getiriyor lafı. Diyorum ki “yahu elinde makine-lens var, gidip denesene neden bana laf yetiştiriyorsun?”, tık yok.

Bu yaptığı şey aslında bir hastalık. Denemeden, sorgulamadan inanmak hastalığı. Türkiye’de de var böyle insanlar. Bu insanları şöyle tanıyabilirsiniz: Oy verdiği adam bugün “siyah kötüdür” dese “siyahın Allah belasını versin, bilmemne dölü siyah, din düşmanı, cihan devletini yıktı o siyah!” diye böğürür; aynı adam yarın “siyah kötüdür demedim, bunlar hep muhalefetin ve dış güçlerin uydurması, silah kötüdür dedim silah” dese bu arkadaş ağzında köpüklerle “bu silah zaten hep böyleydi, 80 sene bizi ezdi bu silahın bilmemneyini bilmemne yapayım, dedelerimizin mezarııı…” diye bağırır.

Tanımak kolay yani.

Neyse, hiperfokal mesafeye gelelim. Bazen forumlarda bu soru geliyor. “Kaç metreye odaklarsam her yer net çıkar?”. Belki 100 kere gördüm bu soruyu, ama şunu diyenlerin sayısı 2-3tür: “Yahu git dene gör”.

İnternet forumları çıktı çıkalı “konuşarak anlatmak” diye birşey çıktı. Adam sana fotoğrafı anlatıyor neredeyse. Ulan göstersene bana anlatacağına? Yok, illa konuşarak ikna edecek 🙂 Fotoğrafı JPEG olarak mı MP3 olarak mı saklıyor merak ediyorum 🙂

Bakın size en meşhurlardan iki “net alan derinliği hesaplama” sitesinden hesaplamalar göstereyim:

hesap 1 hesap 2

Girdiğim değerler aynı olmasına rağmen sonuçlar farklı. Neden? Bunun suçlusu aslında Kodak 🙂 Kodak mühendisleri film ve baskıları göz önüne alarak bir formül buluyor ve “bu değerleri kullanırsanız net alan derinliğiniz bu oluyor” diyorlar. Tahminin iki site farklı değişkenler kullanmış. Aslında bu formüllerin de temeli daha geriye gidiyor ama çok detaya girmeyelim.

Formülleri vermeye gerek yok. “Circle of confusion”, odak mesafesi, lens odak uzunluğu gibi değişkenler var bu formüllerde. Yukarıdakilerin hangisi doğrudur diye tartışmak yerine alın size sonucu göstereyim:

Fotoğraf bu:

tamami

sony A6000, Zeiss 16-70mm f4 OSS, f4, 1/10, ISO100, 16mm. Ortadaki cisim makineye yaklaşık 2.5 metre uzaklıkta (aslında 2.7 metre ölçtüm). En arkadaki bulaşık makinesi ise cisimden 2 metre uzaklıkta.

 

onde

Büyük hali için üzerine tıklayın. Odak mesafesi önde görünen cisimde. Yukarıdaki sitelerin hesaplarına göre bulaşık makinesinin net olması lazım çünkü biri diyor ki “cismin 8.67 metre arkasına kadarki cisimler net çıkar”, diğeri ise daha fazla bir rakam veriyor. Yani 2 metredeki bulaşık makinesinin KESİNLİKLE net çıkması lazım. Peki net mi?

Bakın şimdi aynı noktadan odağı bulaşık makinesine yapayım:

arkada

Gene büyük hali için üzerine tıklayın. Şimdi bulaşık makinesi net mi? Evet. Peki öndeki cisim net mi? HAYIR! Ama şimdi o cismin net olması lazım, çünkü:

hesap 3

Yani öndeki cismin de net olması gerekirken bu sefer de o bulanık çıkmış!

Peki neden böyle oluyor? Neden bu hesaplar tutmuyor?

Çünkü sayısal algılayıcılar dev gibi MP değerlerine ulaştı. Mesela A6000 24MP veriyor size. Bu kadar pikselle kaç metrelik baskı alabileceğinizi biliyor musunuz? Bakın aynı sitede “gelişmiş menü”yü açıp bazı değişkenler girelim:

hesap 4

Yukarıdaki şey size diyor ki: Sen 1 metrelik baskı alıp bu baskıya 50 santimden de baksan (ki 1 metreye 50cm’den bakılmaz, daha uzaklaşman lazım) bile bulaşık makinesi net çıkar!

Evet güzel kardeşim, “hiperfokal mesafe” olayı sadece ve sadece Kodak zamanında alınabilen ufak baskılar için geçerli. Zamane algılayıcılarına “%100 bakayım” diyenler için ya da büyük baskılar alanlar için işe yaramıyor o formüller.

“Her yer net olsun” istiyorsan en sağlamı canlı önizlemeden odaklama yapmak ve diyaframı büyük tutmak. İlla formüle bakacam derseniz de şunu yapın: Formülü kullanın, ama diyaframı iki durak kapatın. Yani mesela formülle istediğin sonuca f4’te ulaştın. Diyaframı f8’e alıp çek. Gene %100 garanti değil ama gene de formüle güvenmekten daha iyi. Ya da gidip TS-E/PC-E lens alıyorsun.

Bana da güvenmeyin, elinizde binlerce TL’lik teknoloji harikası aletler var, gidin kullanın ve deneyin.

 

3
Aşağıdaki kutuya yorum yazabilirsiniz

avatar
1200
2 Yorumlar
1 Yorumlara yanıtlar
0 İzleyenler
 
Popüler yorumlar
Hottest comment thread
3 Comment authors
biunluErtOztselim insan Recent comment authors

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Kayıt ol  
En yeni En eski
Notify of
selim insan
Guest
selim insan

Manuel objektiflerin üzerinde odak uzaklığı işaretinin her iki yanında diyafram değerleri dışarıya doğru artarak yazıyordu önceleri. Hangi alanın net olacağı bu değerlerin odaklama halkasında yazan hangi uzaklık değerlerine denk geldiklerine göre “kabaca” kestirilirdi. Merceğin odaklandığı düzleme göre aslında önünde ve arkasında aynı derecede net olabilecek bir başka düzlem yoktur ;ama, bu durum tedricidir. Dediğiniz gibi, görüntünün dibine girilerek bakılacaksa filmin greninin küçük ya da algılayıcının çözünürlüğünün yüksek olması bunu daha hissedilir hale getirir. Ama görüntüye bütün olarak görme alanına sığacak şekilde bakılırsa göz retinasının çözünürlüğü belirleyici olacaktır. Sözün kısası, burada bilinmesi gereken şey, bu netlik azalması etkisinin odak düzlemine göre… Daha fazla »

biunlu
Guest

Selamlar ozturert. Elimde m zuiko 12-40mm varken çok dikkatimi çekmemişti. Geçen 17mm alınca baktım onda da manuel netleme imkanı ve netleme mesafeleri var. Neymiş bu hiperfokal derken buraya ulaştım.
Şimdiye kadar hiç ihtiyacım olmadı aslında. Manuele aldığımda zorlanma ayarı aktif oluyor ve neresi net neresi değil kırmızı noktacıklar ile belli oluyordu. Yazınızdan sonra çok kafamı yormamam gerektiğini anladım. Teşekkürler.